Polska literatura w Chinach w XX wieku

2022-10-24 14:30:35
Podziel się:

Chińczycy zaczęli poznawać polską literaturę w 1907 roku. Wtedy to znany chiński pisarz Lu Xun w eseju "O utworach poetyckich Mara" opisał utwory trzech polskich wieszczów: Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego oraz Zygmunta Krasińskiego. W tym samym okresie młodszy brat Lu Xuna, również wybitny pisarz, Zhou Zuoren po raz pierwszy w historii dokonał przekładu polskich utworów literackich na język chiński, jednak nie bezpośrednio z języka polskiego. Zhou Zuoren i Lu Xun wydali wspólnie dwa tomy zatytułowane "Wybór nowel zagranicznych". W pierwszym tomie zamieszczono dwa utwory Henryka Sienkiewicza, a w drugim jeszcze jeden utwór tego pisarza. Liczba utworów zamieszczonych w tych dwóch niewielkich tomach w nie była duża. Składały się na nie: jeden utwór brytyjski, jeden francuski, jeden amerykański, siedem rosyjskich, dwa czeskie, jeden fiński oraz trzy polskie. Wynika z tego, że Zhou Zuoren przywiązywał dużą wagę do polskiej literatury. Niemniej jednak nie wzbudziła ona wówczas dużego zainteresowania innych chińskich pisarzy i uczonych.

Dopiero w późniejszych latach, w roku 1918, kiedy w całych Chinach rozwinął się ruch "Nowej Kultury", większa liczba chińskich pisarzy i uczonych, m.in. Mao Dun, Wang Luyan, Shi Zhecun, Li Jiye i Geng Shizhi, zwróciła większą uwagę na polską literaturę i podjęła prace nad przekładem polskich utworów literackich. Dzięki temu, w latach 20-tych i 30-tych XX wieku na język chiński przetłumaczono większą liczbę polskich utworów, chociaż nie były to przekłady bezpośrednio z języka polskiego, lecz z angielskiego, francuskiego oraz rosyjskiego.

Po powstaniu nowych Chin, czyli Chińskiej Republiki Ludowej, w 1949 roku chińscy tłumacze i pisarze kontynuowali prace nad przekładami polskiej literatury, głównie powieści i utworów poetyckich, a także kilku dramatów. Według przeprowadzonych badań, ponad 70% polskich utworów przetłumaczonych na język chiński w latach 1949-1977 to powieści, utwory poetyckie stanowiły zaś 20%. Jeśli chodzi o dramaty, w tym okresie przekładano przede wszystkim utwory Leona Kruczkowskiego, zwłaszcza te o wymowie antyfaszystowskiej.

W latach 50-tych Li Jianwu, Feng Junyue, Li Jiashan, Fu Peiyan przetłumaczyli wiele dramatów Leona Kruczkowskiego, ale również nie było to przekłady bezpośrednie z języka polskiego. Na przykład Li Jianwu i Feng Junyue tłumaczyli dramaty Kruczkowskiego wydane po francusku. W latach 1949-1977 opublikowano w Chinach ogółem przekłady 54 polskich utworów literackich. W tamtym okresie tłumaczono głównie dzieła najwybitniejszych polskich pisarzy, m.in Henryka Sienkiewicza, Władysława Reymonta, Elizy Orzeszkowej oraz Adama Mickiewicza. Wśród utworów dramatycznych dominowały dzieła Leona Kruczkowskiego.

W 1955 roku opublikowano chiński przekład "Pana Tadeusza" dokonany przez Sun Yong z tłumaczenia angielskiego. W roku 1958 opublikowano także "Wybrane wiersze Adama Mickiewicza" przetłumaczone wspólnie przez Sun Yong i Jing Xing. Poza utworami poetyckimi, w 1951 roku opublikowano w Chinach jedną z najsłynniejszych powieści Henryka Sienkiewicza "Quo Vadis", którą przetłumaczył na chiński Fei Mingjun. W 1959 roku Wu Yan przetłumaczył najsłynniejsze dzieło Władysława Reymonta - "Chłopów". W 1959 roku Jin Xixia przetłumaczył zaś "Martę" Elizy Orzeszkowej.

W latach 60-tych i 70-tych, ze względu na Rewolucję Kulturalną oraz pogorszenie się stosunków między Chinami a Polską, prace nad przekładami polskich utworów literackich zostały praktycznie przerwane. Dopiero po zakończeniu Rewolucji Kulturalnej podjęto w Chinach na nowo publikację polskich utworów literackich. W 1978 roku opublikowano powieść Henryka Sienkiewicza "Krzyżacy".

Można powiedzieć, że po roku 1978 rozpoczęła się nowa era przekładów polskiej literatury na język chiński. W Chinach zakończyła się bowiem wtedy Rewolucja Kulturalna. Rozpoczęto też w tym czasie publikację polskich utworów przekładanych bezpośrednio z języka polskiego. W rzeczywistości już nieco wcześniej, bo w roku 1976, opublikowano w Chinach pierwszy wiersz Adama Mickiewicza przełożony z polskiego oryginału. Wiersz ten został przetłumaczony przez Yi Lijun występującą pod pseudonimem Han Yi.

W latach 1978-1999 w Chinach opublikowano ogółem ponad 70 przekładów polskich utworów literackich. W tym okresie z jednej strony wznawiano wiele wcześniej przetłumaczonych polskich utworów, a z drugiej przekładano kolejne dzieła najważniejszych polskich pisarzy. Chińscy tłumacze zajmowali się coraz szerzej   przekładem polskich utworów bezpośrednio z języka polskiego.

W 1980 roku opublikowano powieść Henryka Sienkiewicza "Ogniem i mieczem" w przekładzie Mei Rukai. W latach 1982 i 1983 roku ukazał się natomiast w trzech tomach inny ważny utwór Sienkiewicza - "Potop". W 1979 roku opublikowano powieść "Nad Niemnem" autorstwa Elizy Orzeszkowej, której tłumaczem był Shi Yousong. Poza tym w tym okresie w Chinach zwrócono uwagę na utwory innego polskiego pisarza, a mianowicie Stefana Żeromskiego. W 1982 roku opublikowano "Wybrane utwory Stefana Żeromskiego" przetłumaczone przez Yang Hua. W 1983 roku ukazała się natomiast przetłumaczona przez Hua Junhao i Gao Yunqi "Wierna Rzeka".

W tym okresie chińscy uczeni, którzy studiowali w Polsce i znali język polski, także zajmowali się przekładem polskich utworów. Część z nich była już wcześniej tłumaczona na język chiński, ale nie bezpośrednio z języka polskiego. Na przykład prof. Yi Lijun i prof. Zhang Zhenhui ponownie przetłumaczyli ważne utwory Henryka Sienkiewicza: "Ogniem i mieczem", "Potop" oraz "Krzyżacy", jak również "Pana Tadeusza" Adama Mickiewicza. Lin Hongliang przetłumaczył z języka polskiego "Quo Vadis". Poza tym w 1984 roku opublikowano powieść Stanisława Reymonta "Ziemia obiecana" przetłumaczoną przez Zhang Zhenhui i Yang Deyou, a w roku 1992 "Wybór wierszy polskich z XX wieku". Innym ważnym utworem była "Sława i chwała" Jarosława Iwaszkiewicza, przełożona dzięki wspólnym wysiłkom Yi Lijun i Pei Yuanying.

Z przeprowadzonych badań wynika, że od pierwszych przekładów polskich utworów literackich na język chiński, niezależnie od tego, czy przekładów dokonywano z innych języków, czy bezpośrednio z oryginału, chińscy tłumacze bardzo interesowali się dziełami wielkich polskich klasyków i przywiązywali dużą wagę do ich patriotycznej wymowy.

Jednak w ostatnich latach sytuacja ta uległa zmianie. Chińscy tłumacze zaczęli przekładać m.in. utwory Wisławy Szymborskiej, Czesława Miłosza, czy "Prawiek i inne czasy" Olgi Tokarczuk. Chiny zmieniły się i nadal się będą zmieniać. W przyszłości na język chiński przełożonych zostanie z pewnością więcej różnorodnych polskich utworów literackich. 

Autor: Zbigniew Han

Our Privacy Statement & Cookie Policy

By continuing to browse our site you agree to our use of cookies, revised Privacy Policy and Terms of Use. You can change your cookie settings through your browser.
I agree